Welke ziekten veroorzaakt een vitamine D-tekort? Een helder overzicht

Een tekort aan vitamine D wordt in verband gebracht met een opvallend grote groep ziekten en klachten. Van botaandoeningen tot problemen met je afweer en zelfs huidziekten: welke ziekte veroorzaakt vitamine D-tekort is geen eenvoudige vraag met één antwoord. Uit onderzoek gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde blijkt dat de lijst ziekten die gerelateerd zijn aan een vitamine D-tekort de afgelopen decennia flink is gegroeid.

De bekendste botaandoeningen door een vitamine D-tekort

Vitamine D helpt je lichaam om calcium op te nemen. Krijg je structureel te weinig binnen, dan lijdt je botgezondheid daar als eerste onder. De drie meest bekende botaandoeningen die kunnen ontstaan of verergeren door een tekort zijn:

Rachitis: een ziekte waarbij de botten zacht en vervormd worden. Dit komt vooral voor bij kinderen van wie de botten nog in ontwikkeling zijn.
Osteomalacie: de volwassen variant van rachitis. De botten worden ook hier zachter dan normaal, wat pijn en een verhoogd breukrisico geeft.
Osteoporose: een aandoening waarbij de botdichtheid afneemt en botten poreus worden. Een vitamine D-tekort vergroot het risico hierop, zeker op oudere leeftijd.

Deze drie aandoeningen zijn al lang bekend als gevolg van onvoldoende vitamine D. Maar het onderzoek van de afgelopen jaren laat zien dat het daar niet bij stopt.

Welke andere ziekten worden gelinkt aan een vitamine D-tekort?

Vitamine D speelt een rol in je immuunsysteem, je spieren en de werking van verschillende organen. Een langdurig tekort kan daarom bijdragen aan een breed scala aan gezondheidsproblemen. Wetenschappelijk onderzoek legt verbanden met onder meer:

Diabetes type 1 en type 2: lage vitamine D-spiegels worden in verband gebracht met een verhoogd risico op beide vormen van diabetes.
Hart- en vaatziekten: een tekort lijkt samen te hangen met een hogere kans op hoge bloeddruk en andere hart- en vaataandoeningen.
Bepaalde vormen van kanker: er zijn aanwijzingen voor een verband met darmkanker, borstkanker en prostaatkanker, al is het bewijs hiervoor nog niet sluitend.
Auto-immuunziekten: zoals multiple sclerose en reumatoïde artritis. Bij deze ziekten valt het immuunsysteem het eigen lichaam aan, en vitamine D lijkt daarin een remmende rol te spelen.
Depressie en stemmingsproblemen: lage vitamine D-waarden worden regelmatig gezien bij mensen met depressie, al is het onduidelijk of het een oorzaak of gevolg is.
Infectieziekten: mensen met een tekort lijken vatbaarder voor infecties, zoals luchtweginfecties.
Hidradenitis suppurativa: dit is een chronische huidziekte waarbij pijnlijke puisten en abcessen ontstaan in huidplooien. Onderzoek toont aan dat een vitamine D-tekort de ernst van deze ziekte kan voorspellen.

Hoe herken je een vitamine D-tekort?

Een tekort aan vitamine D geeft niet altijd duidelijke klachten. Toch zijn er signalen waar je op kunt letten. Veelvoorkomende symptomen zijn:

Vermoeidheid die niet weggaat met voldoende slaap
Pijn in je botten of spieren
Spierkrampen of spierzwakte
Vaker ziek worden
Een neerslachtig of somber gevoel
Langzame wondgenezing

Heb je meerdere van deze klachten? Laat dan je vitamine D-spiegel meten via een bloedtest bij je huisarts. Alleen zo weet je zeker of er sprake is van een tekort.

Wie loopt meer risico op een vitamine D-tekort?

Vitamine D maak je grotendeels zelf aan via je huid bij blootstelling aan zonlicht. Dat betekent dat mensen die weinig buiten komen of in een land met weinig zon wonen, een grotere kans hebben op een tekort. In Nederland lopen de volgende groepen extra risico:

Ouderen, omdat de huid met de leeftijd minder efficiënt vitamine D aanmaakt
Mensen met een donkere huidskleur, omdat meer melanine de aanmaak vermindert
Mensen die weinig buiten komen of altijd bedekte kleding dragen
Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven
Mensen met overgewicht, omdat vitamine D wordt opgeslagen in vetweefsel en minder beschikbaar komt
Mensen met bepaalde darmziekten die de opname van vitamine D belemmeren

Wat kun je doen om een tekort te voorkomen?

De meest effectieve manier om een vitamine D-tekort te voorkomen is een combinatie van zonlicht, voeding en eventueel supplementen. Praktische stappen:

Ga dagelijks buiten, ook in de winter. In de zomermaanden is al tien tot dertig minuten zonlicht op je huid voldoende voor een goede aanmaak.
Eet regelmatig vette vis zoals zalm, haring of makreel. Dit zijn de beste voedingsbronnen van vitamine D.
Gebruik producten die zijn verrijkt met vitamine D, zoals margarine of halvarine.
Overweeg een supplement als je tot een risicogroep behoort. Vraag je huisarts of apotheek om advies over de juiste dosering.

Laat een supplement nooit zomaar in hoge doseringen slikken zonder overleg. Een teveel aan vitamine D is ook schadelijk voor je gezondheid.

Wat als het tekort al aanwezig is?

Is er eenmaal een vitamine D-tekort vastgesteld, dan schrijft de huisarts vaak een hogere tijdelijke dosering voor om de spiegel snel aan te vullen. Daarna volgt meestal een onderhoudsdosering. Hoe lang dit duurt, hangt af van hoe laag je waarden zijn en wat de oorzaak is. Regelmatige controle via bloedonderzoek geeft inzicht in je herstel.

Een vitamine D-tekort is goed te behandelen en te voorkomen. Hoe eerder je het ontdekt, hoe minder kans op de aandoeningen die ermee samenhangen.

Veelgestelde vragen

Welke ziekte veroorzaakt vitamine D-tekort als je er langdurig te weinig van hebt?
Een langdurig vitamine D-tekort kan leiden tot rachitis bij kinderen, osteomalacie bij volwassenen en osteoporose. Ook worden verbanden gelegd met auto-immuunziekten, diabetes, hart- en vaatziekten, depressie en infectieziekten. Hoe ernstiger en langduriger het tekort, hoe groter de kans op gezondheidsschade.

Kan een vitamine D-tekort een huidziekte veroorzaken of verergeren?
Ja, onderzoek toont aan dat een vitamine D-tekort de ernst van hidradenitis suppurativa kan voorspellen. Dit is een chronische huidziekte met pijnlijke puisten en abcessen. Een tekort lijkt de ziekte niet direct te veroorzaken, maar speelt wel een rol bij hoe ernstig de klachten zijn.

Is een vitamine D-tekort gevaarlijk voor kinderen?
Bij kinderen kan een ernstig vitamine D-tekort leiden tot rachitis, waarbij de botten zacht en vervormd worden. Dit kan groeistoornissen en botpijn veroorzaken. Ouders van jonge kinderen en baby’s die borstvoeding krijgen, doen er goed aan het vitamine D-advies van de huisarts of jeugdarts te volgen.

Kan ik zelf zien of ik een vitamine D-tekort heb?
Niet altijd. Een tekort geeft soms nauwelijks merkbare klachten. Vermoeidheid, spierpijn, botpijn en een verminderde weerstand kunnen aanwijzingen zijn, maar die kunnen ook andere oorzaken hebben. Een bloedtest via de huisarts is de enige betrouwbare manier om een tekort aan te tonen.

Wat is hidradenitis suppurativa?
Hidradenitis suppurativa is een chronische huidziekte waarbij steeds terugkerende, pijnlijke puisten en abcessen ontstaan in huidplooien, zoals onder de oksels, in de lies of onder de borsten. De ziekte is moeilijk te behandelen en heeft een grote impact op de kwaliteit van leven. Onderzoek wijst uit dat een vitamine D-tekort de ernst van deze aandoening kan verergeren.