Hoe ontstaat depressie? De oorzaken uitgelegd

Depressie ontstaat bijna nooit door één enkele oorzaak. Het is vrijwel altijd een combinatie van factoren, zoals erfelijkheid, ingrijpende gebeurtenissen en de manier waarop je denkt en omgaat met stress. Begrijpen hoe een depressie ontstaat, helpt om het beter te herkennen bij jezelf of bij mensen om je heen.

Geen enkelvoudige oorzaak

Veel mensen zoeken naar dé reden waarom ze depressief zijn geworden. Toch is er zelden één duidelijk aanwijsbare oorzaak. Een depressie is het gevolg van meerdere factoren die elkaar versterken. De ene persoon ontwikkelt een depressie na een scheiding, terwijl een ander met precies hetzelfde meegemaakt in dezelfde situatie prima blijft functioneren. Dat verschil zit in een samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren.

De rol van erfelijkheid en biologie

Een depressie kan in de familie zitten. Genetische aanleg maakt iemand kwetsbaarder, maar erfelijkheid betekent niet dat je automatisch een depressie krijgt. Het verhoogt alleen de kans. Naast genen speelt de werking van de hersenen een grote rol. Bij mensen met een depressie verloopt de communicatie tussen hersencellen anders dan normaal. Bepaalde stoffen in de hersenen, zoals serotonine en dopamine, zijn dan minder actief. Dit beïnvloedt hoe je je voelt, hoe je slaapt en hoeveel energie je hebt.

Ingrijpende gebeurtenissen als trekker

Een depressie begint vaak na een moeilijke periode of een ingrijpende gebeurtenis. Denk aan het overlijden van een dierbare, het verlies van werk, een scheiding of langdurige ziekte. Maar ook langdurige stress, zoals financiële problemen of een onveilige thuissituatie, kan een depressie uitlokken. Dat noemen we een uitlokkende factor. Deze gebeurtenis is dan als het ware de druppel die de emmer doet overlopen, bij iemand die al een bepaalde kwetsbaarheid heeft.

Hoe je denkt, speelt ook mee

De manier waarop je denkt over jezelf en de wereld om je heen heeft grote invloed op het ontstaan van een depressie. Mensen met een negatief denkpatroon, zoals snel de schuld bij zichzelf neerleggen of weinig vertrouwen in de toekomst hebben, lopen meer risico. Dit negatieve denken kan ontstaan door eerdere nare ervaringen, zoals pesterijen, trauma of een moeilijke jeugd. Emotionele instabiliteit en een minder goede manier om met problemen om te gaan verhogen de kans op een depressie ook.

Sociale factoren en omgeving

Je omgeving speelt een grote rol bij het ontstaan van een depressie. Weinig sociale steun, eenzaamheid of conflicten in relaties zijn bekende risicofactoren. Ook ingrijpende levensomstandigheden zoals armoede of discriminatie kunnen bijdragen. Omgekeerd geldt: een sterk sociaal netwerk en mensen op wie je kunt terugvallen, werken juist beschermend.

Factoren die de kans op depressie vergroten

Hieronder staan de meest voorkomende risicofactoren op een rij:

Erfelijke aanleg of depressie in de familie
Eerdere depressies of andere psychische aandoeningen
Ingrijpende of traumatische ervaringen in het verleden
Langdurige stress of een hoge werkdruk
Negatieve denkpatronen en weinig zelfvertrouwen
Weinig sociale steun of sociale isolatie
Chronische lichamelijke ziekte of pijn
Gebruik van alcohol of drugs
Grote levensveranderingen, zoals de geboorte van een kind of pensionering

Van kwetsbaarheid naar depressie

Het is goed om te weten dat een kwetsbaarheid voor depressie niet betekent dat je er zeker mee te maken krijgt. Veel mensen met een erfelijke aanleg of moeilijke jeugd krijgen nooit een depressie. De combinatie van meerdere risicofactoren tegelijk maakt de kans groter. Zodra de druk te groot wordt en iemand niet meer kan herstellen, kan het evenwicht verstoord raken en een depressie ontstaan.

Herken je signalen bij jezelf of iemand anders? Schakel dan op tijd hulp in van een huisarts of psycholoog. Hoe eerder een depressie wordt herkend, hoe beter iemand geholpen kan worden.

Veelgestelde vragen

Is depressie erfelijk?
Depressie kan erfelijk zijn. Als depressie in de familie voorkomt, is de kans groter dat je zelf ook een depressie ontwikkelt. Erfelijkheid is echter geen garantie. Het verhoogt alleen de kwetsbaarheid. Of iemand daadwerkelijk een depressie krijgt, hangt af van meerdere factoren samen.

Kan een depressie ontstaan zonder duidelijke aanleiding?
Ja, een depressie kan ook ontstaan zonder een duidelijk aanwijsbare gebeurtenis. Soms spelen biologische factoren of een opgebouwde kwetsbaarheid de grootste rol. Iemand kan dan langzaam in een depressie glijden zonder dat er één concreet moment aan te wijzen is.

Wat is het verschil tussen verdriet en een depressie?
Verdriet is een normale reactie op een verlies of tegenvaller en trekt na verloop van tijd weg. Bij een depressie houdt de somberheid langer aan, heeft het vaak geen duidelijke oorzaak meer en beïnvloedt het het dagelijks functioneren sterk. Ook het onvermogen om ergens van te genieten is een kenmerkend verschil met gewoon verdriet.

Kan stress een depressie veroorzaken?
Langdurige stress is een bekende risicofactor voor het ontstaan van een depressie. Wanneer iemand langere tijd onder grote druk staat en onvoldoende kan herstellen, kan dit het evenwicht in de hersenen verstoren en een depressie uitlokken, zeker als er ook andere risicofactoren aanwezig zijn.